Yazılım Yazarı Menu

Permalink:

Server ve Client

Bu yazımızda “Server Nedir?”, “Client Nedir?” ve “Sunucu Taraflı Scriptler Nedir?”, “İstemci Taraflı Scriptler Nedir?” başlıklarını inceleyeceğiz.

Bu yazım javascript ve jquery derslerine bir giriş niteliğindedir. Javascript ve Jquery’nin mantığını kavrayabilmemiz için sunucu (server) tabanlı kodlar ve istemci (client) tabanlı kodlar hakkında bilgi sahibi olmamız gerekir.

Web programlama iki grupta incelenebilir. Bunlardan birincisi oluşturduğunuz web uygulamasının sunucu tarafında işlemler gerçekleştiren kısmıdır. Bu kısma “Sunucu Taraflı Programlama” adı verilmektedir. İkinci kısım ise bizzat kullanıcının bilgisayarında işlem gören kısımdır. Bu kısıma da “Kullanıcı Taraflı Programlama” denir. Bu kavramları daha detaylı incelemeye başlayalım.

Sunucu (Server) Nedir?

Sunucu, web sitesine ait dosyaları barındıran ve bu dosyaları internette paylaşmanıza olanak tanıyan bilgisayar olarak tanımlanabilir.

Yani sunucularda birer bilgisayardır. Ev kullanıcılarının bilgisayarlarından farklı olarak bazı özellikler içerirler. Bu özelliklere göz atacak olursak;

  • Sunucularda programlama dillerini okuyup, çalıştırabilecek yazılımlar kuruludur.
  • Sunucular kullanıcılar ile HTTP veya HTTPS adı verilen transfer protokelleri ile iletişim kurarlar bunun içinde sunucuda yüklü yazılımlar vardır.
  • Sunucular datacenter (veri merkezleri) adı verilen yerlerde tutulur. Buralarda sunucular 7/24 açık kalarak sitenize ulaşılmak istenildiğinde her zaman ulaşılmasını sağlarlar. Datacenterlarda birçok sunucu bulunduğundan ağ yapısıda ev kullanıcılarının kullanıldığı ağlardan farklıdır.
  • Datacenterlar ağ yapılarında 100 Mbit – 1 Gbit arası internet hızlarını kullanırlar. Bu hız bilgisayarlara eşit bir şekilde paylaştırılır. Aynı şekilde ağ ve diğer donanım kaynakları bilgisayarlar arası paylaştırılır.
  • Datacenterlarda elektrik kesintisi başta olmak üzere birçok sorun oluşturabilecek duruma karşı önlem vardır. (yangın, ısı vs.)
  • Bu kapsamda genel olarak bakarsak sunucular içine attığımız web sitesi dosyalarımızı işlerler ve kullanıcılara sitenizi sunarlar. Kullanıcıların siteniz üzerinde gerçekleştirdiği işlemlere göre gerekirse yeniden işlem yapıp yeni sonuçlar verirler.

Client (İstemci) Nedir?

Sunuculara dosyaları açması ve belli işlemleri gerçekleştirmesi için HTTP ve HTTPS protokelleri üzerinden istek gönderen kullanıcılara istemci denir. Yani istemci dediğimiz aslında kullanıcıdır.

Siz www.yazilimyazari.com yazarak veya herhangi başka bir site domainini yazarak siteye girdiğiniz anda belli işlemler başlar.

  • HTTP olarak GET isteğinde bulunursunuz. Yani girdiğiniz sayfayı getirmesi için sunucuya bir mesaj gönderirsiniz.
  • Sunucu işlemi gerçekleştirmeye başlar. Eğer dosyayı bulursa sonucu 200 olarak döndürür. Bu sayfanın bulunduğu ve yüklenmekte olduğu anlamına gelir. Bunun gibi farklı HTTP Request Kodları mevcuttur. Bu sayede sunucu ve siz iletişim kurarsınız.
  • Sunucu 200 cevabını verdikten sonra istenilen sayfadaki kodları işlemeye başlar
  • Kodların işlenmesindan sonra oluşan sonucu kullanıcı tarayıcı yardımı ile görür.
  • Kodlar üzerinde kullanıcıya tekrar işlem yapma seçenekleri sunuluyorsa (üye olmak, yorum yapmak vb.) sunucu bu işlemleri de gerçekleştirerek yeni sonuçlar döndürmeye devam eder.

Bütün bu işlem sürecini başlatan sunucuya istek yollayan istemcidir. Yani Client (İstemci)’dir.

Sunucu Taraflı Programlama ve Script Nedir?
(Server Side Programming and Script)

Sunucu taraflı programlama sunucu tarafında çalışabilen programlama dillerinin kullanılarak bir web projesinin oluşturulması anlamına gelir.

Sunucu taraflı script ise bu programlama dilleri ile oluşturulmuş, sunucu tarafında çalışan ve sonucu kullanıcıya gösterilen işlemlerdir.

Sunucu taraflı programlama dillerinden bazıları ise şunlardır;

  • PHP
  • ASP.Net
  • Pyhton
  • Ruby
  • Java

Bu dilleri sadece sunucu üzerindeki yazılımlar okuyup, işlem yapabilir. Yapılan işlemlerin sonucunu ise programcının isteğine göre kullanıcıya çıktılar. Aynı zamanda veri tabanıyla ilgili işlemlerin yapılması da sunucu taraflı bir işlem olduğundan sunucu taraflı programlama dilleri kullanılarak gerçekleştirilir.

İstemci Taraflı Programlama ve Script Nedir?
(Client Side Programming and Script)

İstemci taraflı programlama istemcinin yani kullanıcının tarafında çalışan kodların oluşturulması anlamına gelir. Yani tarayıcılar yardımı ile kullanıcının bilgisayarında işlem gören ve sonuç döndüren kodlar istemci taraflı kodlardır. Bu kodların yazılmasına istemci taraflı programlama, yazılan kodlar sonucu oluşan script’e istemci taraflı script denir.

Bu kodlar genellikle sunucu ile iletişim kurmadan direk kullanıcının tarayıcısı yardımı ile çalışırlar ve sonuç döndürürler.

İstemci taraflı programlamada kullanılan dil çok fazla olmamakla beraber web alanında en çok kullandığımız Javascript’dir. Bazılarının jQuery’e ne oldu? dediğini duyar gibiyim. jQuery farklı bir programlama dili değildir. jQuery bir javascript kütüphanesidir. Yani temelinde javascript yatar ve artık blogumuzda jQuery kütüphanesine ait dersleri yazmaya başlayacağım.

Peki, istemci taraflı programlama dillerine ne zaman ihtiyaç duyarız?

Genelde yaptığım işlerde en çok kullandığım alanlar sitenin slider gibi geçiş olan kısımları, bazı efektlerde yani genel olarak görselliği arttırma çalışmalarında kullandım.

Bugünlük bu kadardı sayın yazılım yazarı okuyucuları :) Bir sonraki yazımızda görüşmek üzere

İyi günler dilerim.

Yazılım Yazarı

(14693) kez okundu.